Viêm khớp ở chó lớn tuổi (Osteoarthritis – OA)

Nguyễn Duyên

Nội dung được cung cấp bởi các bác sĩ chuyên khoa

Bé nhà bạn năm nay đã ngoài bảy tuổi. Dạo gần đây bé đứng lên chậm hơn, đi vài bước đầu hơi cứng chân rồi mới quen nhịp vận động. Bạn nhìn và tự nhủ rằng bé đang già đi, khớp yếu đi là chuyện bình thường của tuổi tác.

Nhưng liệu tất cả những gì bạn thấy có thật sự chỉ là lão hóa? Hay bên trong khớp của bé đang diễn ra một quá trình bệnh lý âm thầm mà mắt thường khó nhận ra?

Câu hỏi này quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Bởi lão hóa tự nhiên và thoái hóa khớp có thể biểu hiện khá giống nhau ở giai đoạn đầu, nhưng lại cần những cách chăm sóc và hỗ trợ hoàn toàn khác nhau. Nhận biết đúng nguyên nhân sẽ giúp bé duy trì khả năng vận động và chất lượng cuộc sống tốt hơn trong những năm tuổi già.

Khi mọi dấu hiệu đều bị gộp chung thành một chữ “già”

Phần lớn chủ nuôi đều nghĩ rằng khi chó lớn tuổi và bắt đầu chậm lại, mọi thay đổi trong vận động đều là do tuổi tác. Bé đi chậm hơn, ngại leo cầu thang hay nằm nhiều hơn đều được xem là chuyện bình thường của tuổi già.

Điều đó đúng một phần. Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi đều chỉ do lão hóa. Đằng sau những biểu hiện này có thể là thoái hóa khớp đang âm thầm tiến triển. Vì các dấu hiệu ban đầu khá giống nhau, nhiều trường hợp đau khớp bị nhầm là “già đi bình thường”, khiến việc hỗ trợ và can thiệp bị chậm trễ.

Ba cách hiểu phổ biến cần được nhìn lại

Trong cộng đồng nuôi chó, có một vài quan niệm về bệnh khớp ở chó lớn tuổi được nhắc đi nhắc lại đến mức nghe như hiển nhiên. Mỗi quan niệm đều đúng một phần, nhưng nếu dừng lại ở đó thì chưa đủ.

Quan niệm thứ nhất cho rằng chó lớn tuổi nào rồi cũng đau khớp. Điều này đúng ở chỗ nguy cơ mắc các bệnh khớp tăng theo tuổi, nhưng không phải mọi biểu hiện chậm chạp đều xuất phát từ đau khớp, và nhiều trường hợp hoàn toàn có thể được hỗ trợ nếu phát hiện sớm.

Quan niệm thứ hai cho rằng thoái hóa khớp chỉ đơn giản là hệ quả tất yếu của tuổi già. Thực tế, tuổi tác là một yếu tố nguy cơ quan trọng, nhưng cân nặng, giống chó, chấn thương cũ và mức độ vận động cũng góp phần ảnh hưởng đến sức khỏe khớp.

Quan niệm thứ ba tin rằng cứ thấy bé đi khập khiễng thì cho nghỉ ngơi hoàn toàn là tốt nhất. Nghỉ ngơi đúng mức là cần thiết, nhưng bất động kéo dài có thể làm cơ bắp suy yếu và giảm độ linh hoạt của khớp. Điều quan trọng là duy trì vận động phù hợp với tình trạng của bé.

Để hiểu vì sao những quan niệm này chưa hoàn toàn chính xác, trước hết cần phân biệt đâu là lão hóa bình thường và đâu là những thay đổi bệnh lý đang diễn ra bên trong khớp.

Viem khơp 1.png

Nguồn: Virbac

Lão hóa, thoái hóa khớp và viêm khớp: ba điều khác nhau

Cách dễ hình dung nhất là xem khớp của chó như một bản lề có lớp đệm bảo vệ. Đầu các xương được phủ bởi lớp sụn khớp trơn láng giúp giảm ma sát, giữa khớp là dịch khớp có vai trò bôi trơn và hấp thụ lực, bên ngoài được nâng đỡ bởi bao khớp, dây chằng và hệ cơ xung quanh.

Lão hóa, thoái hóa khớp và viêm khớp đều có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động của bé, nhưng chúng không phải là một. Mỗi quá trình tác động lên khớp theo những cách khác nhau và vì thế cũng cần được nhìn nhận khác nhau.

Lão hóa bình thường

Đây là quá trình tự nhiên khi cơ thể chậm lại theo năm tháng. Cơ bắp giảm khối lượng, sức bền giảm, phản xạ chậm hơn và bé dành nhiều thời gian nghỉ ngơi hơn. Khớp có thể vẫn hoạt động bình thường, chỉ là bé không còn hứng thú với những hoạt động mạnh như trước. Lão hóa không nhất thiết đi kèm với đau, và nhiều bé vẫn di chuyển khá trơn tru trong sinh hoạt hằng ngày.

Thoái hóa khớp

Là bệnh khớp mạn tính thường gặp ở chó lớn tuổi. Trong quá trình này, sụn khớp dần bị tổn thương, cấu trúc xương dưới sụn thay đổi và các phản ứng viêm mức độ thấp xuất hiện bên trong khớp. Theo thời gian, khớp trở nên kém linh hoạt hơn và gây đau khi vận động. Nguy cơ thoái hóa khớp thường cao hơn ở chó lớn tuổi, chó thừa cân, chó giống lớn hoặc từng có chấn thương khớp.

Viêm khớp

Viêm khớp chỉ tình trạng viêm xảy ra trong khớp. Nguyên nhân có thể là thoái hóa khớp, bệnh tự miễn, nhiễm trùng hoặc các rối loạn khác. Khi viêm xuất hiện, khớp có thể đau, sưng và giảm khả năng vận động. Ở chó lớn tuổi, dạng viêm khớp phổ biến nhất chính là thoái hóa khớp, trong đó tổn thương sụn và phản ứng viêm cùng tồn tại và thúc đẩy lẫn nhau theo thời gian.

Lão hóa là cơ thể chậm lại, thoái hóa là lớp sụn mòn đi, còn viêm khớp là phản ứng viêm gây đau bên trong khớp. Ba điều có thể xuất hiện riêng lẻ, nhưng ở chó lớn tuổi chúng thường chồng lấn lên nhau.

Vì sao phân biệt được lại quan trọng với bé

Việc gọi đúng tên không chỉ là chuyện thuật ngữ. Nếu bé chỉ đang lão hóa bình thường, điều bé cần là duy trì vận động phù hợp và một khẩu phần cân đối để giữ cơ bắp, sức bền và cân nặng ổn định.

Nhưng nếu bé đang bị thoái hóa khớp, cơn đau và sự khó chịu sẽ khiến bé tự giảm vận động. Theo thời gian, cơ quanh khớp yếu dần, khả năng nâng đỡ giảm và khớp phải chịu nhiều áp lực hơn. Điều này tạo thành một vòng xoáy bất lợi giữa đau khớp, ít vận động và mất khối cơ.

Điểm quan trọng là các vấn đề khớp được nhận biết và hỗ trợ càng sớm thì khả năng duy trì vận động và chất lượng cuộc sống của bé càng tốt. Khi mọi dấu hiệu đều bị quy về tuổi già, nhiều bé có thể phải chịu đựng cơn đau lâu hơn mức cần thiết

Bạn có thể làm gì ngay hôm nay

Có ba việc thực tế mà bất kỳ người nuôi nào cũng có thể bắt đầu, ngay cả khi chưa biết chắc bé đang ở tình trạng nào.

Quan sát có chủ đích trong vài ngày. Để ý bé có đi khập khiễng lúc mới dậy rồi đỡ dần không, có ngại nhảy lên ghế hay xuống bậc thềm không, có liếm một vùng khớp lặp lại không. Ghi lại những gì thấy để mô tả chính xác cho bác sĩ thú y khi cần.
Giữ cân nặng của bé ở mức hợp lý. Mỗi cân thừa là thêm áp lực đè lên khớp đang yếu, và giảm cân là một trong những cách hiệu quả nhất để giảm tải cho khớp ở chó lớn tuổi. Việc này nằm hoàn toàn trong tầm tay người nuôi qua khẩu phần hàng ngày.
Duy trì vận động nhẹ và đều thay vì để bé nằm yên cả ngày. Vài lượt đi bộ ngắn trên mặt phẳng mỗi ngày giúp cơ quanh khớp không teo đi và giữ dịch khớp được lưu thông. Tránh các vận động bật nhảy đột ngột gây dồn lực mạnh lên khớp.

Về phần dinh dưỡng, vai trò của nó không phải để chữa lành một khớp đã thoái hóa, mà là hỗ trợ cơ thể giữ thế cân bằng và làm chậm tiến trình. Một khẩu phần cân đối canxi và phospho giúp duy trì mật độ xương, lượng protein dễ tiêu hóa đủ đầy giúp giữ khối cơ quanh khớp, đủ nước trong bữa ăn hỗ trợ dịch khớp, và omega-3 từ cá biển góp phần điều hòa phản ứng viêm tự nhiên của cơ thể. Đây là nền tảng nuôi dưỡng khớp từ bên trong, đi cùng chứ không thay thế cho thăm khám thú y khi cần.