Mèo lớn tuổi ngại nhảy cao: lười đi hay khớp đang đau?

Nguyễn Hoàng Bảo Hân

Nội dung được cung cấp bởi các bác sĩ chuyên khoa

Trước đây bé phóng một cái là lên nóc tủ. Giờ bé đứng nhìn lên đó một lúc, rồi chọn chỗ thấp hơn để nằm. Bé vẫn đi lại bình thường, vẫn ăn, vẫn dụi đầu vào bạn mỗi tối. Bạn nghĩ bé chỉ đang chậm lại vì tuổi, hay có điều gì khiến bé ngại những cú nhảy mà trước đây bé làm dễ dàng?

Câu trả lời nằm ở một điều ít chủ nuôi mèo để ý. Mèo là bậc thầy che giấu cơn đau, và thoái hóa khớp ở mèo lớn tuổi thường không lộ ra bằng tiếng kêu hay dáng đi khập khiễng, mà bằng những thay đổi nhỏ trong cách bé sống mỗi ngày.

Vì sao đau khớp ở mèo gần như vô hình

Với chó, đau khớp thường dễ thấy: bé đi khập khiễng, rên khi bị chạm, ngại vận động rõ rệt. Nhiều chủ nuôi mèo vô tình mang theo kỳ vọng đó, và vì mèo không biểu hiện y như vậy, họ cho rằng mèo nhà mình không bị.

Bản năng của mèo là che giấu điểm yếu. Trong tự nhiên, một con vật để lộ cơn đau là một con vật dễ bị tấn công. Vì vậy mèo có xu hướng âm thầm điều chỉnh hành vi để tránh đau, thay vì kêu lên hay đi cà nhắc.

Hệ quả là thoái hóa khớp ở mèo bị bỏ sót rất nhiều. Nhiều khảo sát hình ảnh ghi nhận phần lớn mèo lớn tuổi có dấu hiệu thoái hóa khớp trên phim chụp, dù phần lớn trong số đó chưa từng được chủ nuôi nghi ngờ là có vấn đề.

Những cách hiểu cần được nhìn lại

Quanh chuyện mèo lớn tuổi ít vận động có vài quan niệm phổ biến. Mỗi quan niệm đúng một phần, nhưng nếu dừng lại ở đó, chủ nuôi dễ bỏ qua cơn đau đang âm thầm diễn ra.

Mèo lớn tuổi ít nhảy nhót là chuyện đương nhiên: tuổi tác có làm bé chậm lại, nhưng việc né tránh hẳn những chỗ cao quen thuộc thường không chỉ là chậm. Đó có thể là cách bé tránh một động tác gây đau.
Mèo không kêu đau thì nghĩa là không đau: đây là hiểu nhầm phổ biến nhất. Mèo gần như không kêu vì đau mạn tính. Sự im lặng không phản ánh mức độ khó chịu thật bên trong.
Bé ít chải lông là do lười hoặc bẩn: khi khớp lưng hoặc hông đau, mèo khó vặn người để chải các vùng xa. Lông bết ở lưng và gốc đuôi đôi khi là dấu hiệu khớp, không phải dấu hiệu lười.

Điểm chung của các quan niệm này là khiến chủ nuôi yên tâm rằng mọi thứ vẫn ổn, trong khi điều cần làm là quan sát kỹ hơn những thay đổi rất nhỏ trong sinh hoạt.

Viêm khớp ở mèo thực sự là gì

Để đọc đúng các dấu hiệu, cần hiểu chuyện gì đang xảy ra bên trong khớp. Viêm khớp hay (thoái hóa khớp) không phải một chấn thương xảy ra một lần, mà là một quá trình hao mòn diễn ra dần theo năm tháng.

Chuyện gì xảy ra bên trong khớp

Ở khớp khỏe mạnh, hai đầu xương được bao bọc bởi lớp sụn trơn láng, giúp khớp trượt êm và giảm ma sát. Theo thời gian, lớp sụn này mòn dần và mỏng đi.

Khi sụn mòn tới mức xương cọ vào xương, khớp bị viêm, đau và cứng lại. Cơ thể phản ứng bằng cách tạo thêm các gai xương quanh khớp, làm khớp kém linh hoạt hơn nữa. Đây là vòng lặp tiến triển: càng đau bé càng ít vận động, càng ít vận động cơ và khớp càng yếu đi.

Vì sao mèo lớn tuổi dễ gặp

Thoái hóa khớp tích lũy theo thời gian, nên tuổi càng cao nguy cơ càng lớn. Ngoài tuổi, còn vài yếu tố cộng dồn ở mèo lớn tuổi.

Thừa cân làm tăng tải trọng lên khớp và thúc đẩy viêm, nên mèo thừa cân thường tiến triển nặng hơn. Một số giống mèo có yếu tố cơ địa về cấu trúc khớp. Những bé từng chấn thương khi còn trẻ cũng dễ thoái hóa sớm hơn ở vùng khớp đó.

Bản đồ dấu hiệu: đọc qua hành vi, không qua tiếng kêu

Vì mèo không kêu đau, cách nhận biết đáng tin nhất là quan sát thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày. Bảng dưới sắp xếp theo điều bạn nhìn thấy, để gợi ý đưa bé đi kiểm tra, không dùng để tự kết luận.

Điều bạn quan sát thấy	Vì sao có thể liên quan đến khớp
Ngại nhảy lên cao, chọn chỗ thấp hơn để nằm	Né động tác bật nhảy gây đau ở khớp sau
Leo cầu thang chậm, đi từng bậc một, ngập ngừng	Khớp gối và hông đau khi chịu lực
Lông bết ở lưng, hông, gốc đuôi, ít chải chuốt	Khó vặn người để chải vùng xa vì đau lưng
Ngủ nhiều hơn, ít chơi, ít tương tác	Giảm vận động để tránh khó chịu
Đi vệ sinh ra ngoài khay, ngại bước vào khay cao	Đau khi bước qua thành khay cao
Cáu gắt hơn khi được bế hoặc chạm vào lưng, hông	Phản ứng với điểm đau khi bị chạm

Bạn có thể làm gì ngay hôm nay

Ghi lại những thay đổi nhỏ: để ý bé có còn nhảy lên những chỗ quen thuộc không, có chải lông đều không. Một vài dòng ghi chú theo tuần giúp bác sĩ thú y rất nhiều khi thăm khám.
Điều chỉnh không gian sống: đặt bậc thang nhỏ hoặc ghế thấp để bé lên chỗ cao dễ hơn. Chọn khay vệ sinh có thành thấp một bên để bé bước vào không đau.
Giữ cân nặng hợp lý: đây là yếu tố trong tầm tay chủ nuôi có tác động lớn nhất. Giảm tải cho khớp bằng cách giữ bé không thừa cân giúp làm chậm tiến triển.
Đưa bé đi khám để đánh giá đúng: bác sĩ thú y có thể khám khớp, chụp phim nếu cần, và bàn về phương án giảm đau phù hợp. Không tự ý cho mèo dùng thuốc giảm đau của người, nhiều loại rất độc với mèo.

Tuyệt đối không tự cho mèo uống thuốc giảm đau của người như paracetamol hay ibuprofen. Những thuốc này có thể gây ngộ độc nặng, thậm chí tử vong ở mèo. Mọi thuốc giảm đau phải do bác sĩ thú y kê.

Lời kết

Mèo không nói được rằng mình đau, nên những thay đổi nhỏ trong cách bé di chuyển chính là cách bé lên tiếng. Để tâm tới chúng sớm một chút có thể giúp bé giữ được sự nhanh nhẹn và thoải mái lâu hơn.

Bé nhà bạn năm nay bao nhiêu tuổi, và gần đây bé có còn nhảy lên những chỗ cao quen thuộc không? Chia sẻ bên dưới để cùng trao đổi nhé.