Vai trò của carbohydrate trong dinh dưỡng chó: Hiểu đúng từ bằng chứng khoa học

Nguyễn Duyên

Nội dung được cung cấp bởi các bác sĩ chuyên khoa

Carbohydrate (tinh bột) là một trong ba nhóm chất dinh dưỡng đa lượng chính trong thức ăn cho chó, bên cạnh protein và chất béo. Tuy nhiên, nhiều chủ nuôi vẫn băn khoăn liệu chó có thực sự cần carbohydrate hay không, đặc biệt khi ngày càng có nhiều sản phẩm được quảng bá là grain-free hoặc low-carb. Thực tế, các nghiên cứu về dinh dưỡng cho thấy carbohydrate không phải là dưỡng chất thiết yếu đối với chó, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc carbohydrate không có vai trò trong khẩu phần.

Chó cần glucose nhưng không nhất thiết phải lấy từ carbohydrate

Glucose là nguồn năng lượng quan trọng cho nhiều mô trong cơ thể, bao gồm:

Não bộ.
Hồng cầu.
Hệ thần kinh.
Thai nhi đang phát triển.
Tuyến vú trong giai đoạn tiết sữa.

Điểm đặc biệt là cơ thể chó có khả năng tự tổng hợp glucose thông qua quá trình tân tạo đường (gluconeogenesis).

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào carbohydrate trong thức ăn, gan sẽ sử dụng các axit amin từ protein và một phần glycerol từ chất béo để tạo ra glucose. Vì vậy, khi khẩu phần cung cấp đủ protein và chất béo, chó vẫn có thể duy trì đường huyết bình thường ngay cả khi không bổ sung carbohydrate.

Mang thai và cho con bú có làm tăng nhu cầu carbohydrate?

Trong thời kỳ mang thai, nhu cầu glucose của chó mẹ tăng lên do glucose là nguồn năng lượng quan trọng cho sự phát triển của thai. Sau khi sinh, glucose tiếp tục cần thiết để tổng hợp lactose, loại đường chính trong sữa mẹ. Chính vì vậy, nhiều năm trước từng có giả thuyết cho rằng chó mang thai bắt buộc phải được cung cấp carbohydrate từ khẩu phần.

Các nghiên cứu đã chỉ ra điều gì?

Một nghiên cứu ban đầu ghi nhận rằng chó cái ăn khẩu phần không chứa carbohydrate trong suốt thai kỳ có biểu hiện:

Hạ đường huyết.
Nhiễm thể ceton.
Giảm nồng độ alanine trong máu.
Chỉ khoảng 63% chó con còn sống khi sinh.
Tỷ lệ tử vong sau sinh tăng cao.

Những kết quả này từng được xem là bằng chứng cho thấy carbohydrate là cần thiết trong giai đoạn sinh sản. Tuy nhiên, các nghiên cứu tiếp theo lại đưa ra kết luận khác.

Protein mới là yếu tố quyết định

Khi so sánh các nghiên cứu, các nhà khoa học nhận thấy sự khác biệt không nằm ở việc có hay không có carbohydrate, mà ở hàm lượng protein trong khẩu phần.

Nghiên cứu đầu tiên sử dụng khẩu phần chỉ chứa khoảng 26% protein
Trong khi đó, các nghiên cứu sau sử dụng khẩu phần chứa 45–51% protein

Ở những khẩu phần giàu protein:

Thời gian mang thai không thay đổi
Số lượng chó con sinh ra bình thường
Khối lượng ổ con không bị ảnh hưởng
Tỷ lệ sống của chó con tương đương nhóm đối chứng

Protein cung cấp các axit amin sinh đường như: Alanine, Glycine, Serine.

Đây là những nguyên liệu quan trọng để gan tổng hợp glucose, giúp đáp ứng nhu cầu năng lượng tăng cao trong giai đoạn mang thai và cho con bú.

Nói cách khác, những bất lợi quan sát được trong nghiên cứu đầu tiên nhiều khả năng là do thiếu nguyên liệu để tân tạo glucose, chứ không phải do thiếu carbohydrate.

Không có carbohydrate đồng nghĩa với nhu cầu protein cao hơn

Dù chó có thể sống khỏe mạnh với khẩu phần không chứa carbohydrate, cơ thể sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào protein để tạo glucose. Các nghiên cứu ước tính:

Ở chó mang thai:

Nếu khẩu phần có carbohydrate: cần khoảng 7 g protein tiêu hóa/BW^0.75.
Nếu khẩu phần không có carbohydrate: nhu cầu tăng lên khoảng 12 g protein tiêu hóa/BW^0.75.

Ở chó cho con bú:

Nếu khẩu phần có carbohydrate: cần khoảng 13–18 g protein tiêu hóa/BW^0.75
Nếu khẩu phần không có carbohydrate: nhu cầu có thể tăng đến 30 g protein tiêu hóa/BW^0.75

Điều này cho thấy protein không chỉ có vai trò xây dựng và duy trì các mô trong cơ thể mà còn là nguyên liệu để tổng hợp glucose khi carbohydrate không được cung cấp.

Carbohydrate có phải là thành phần “không cần thiết”?

Từ góc độ sinh lý học, carbohydrate không được xem là dưỡng chất thiết yếu đối với chó vì cơ thể có thể tự tổng hợp glucose từ protein và chất béo. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa carbohydrate là có hại hoặc nên loại bỏ hoàn toàn khỏi khẩu phần.

Trong thức ăn thương mại, carbohydrate vẫn mang lại nhiều lợi ích như:

Cung cấp nguồn năng lượng hiệu quả, giúp hạn chế sử dụng protein làm năng lượng
Hỗ trợ quá trình ép đùn, tạo cấu trúc và độ bền cho thức ăn khô
Góp phần cải thiện độ ngon miệng và tính ổn định của sản phẩm
Là nguồn cung cấp chất xơ từ các nguyên liệu thực vật, hỗ trợ sức khỏe đường tiêu hóa

Việc đánh giá chất lượng một khẩu phần không nên dựa trên việc có hay không có carbohydrate, mà cần xem xét tổng thể thành phần dinh dưỡng, chất lượng nguyên liệu và khả năng đáp ứng nhu cầu của từng cá thể.

Kết luận

Các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chó không có nhu cầu bắt buộc về carbohydrate trong khẩu phần, bởi cơ thể có thể duy trì đường huyết thông qua quá trình tân tạo đường (gluconeogenesis) từ protein và chất béo.

Tuy nhiên, trong những giai đoạn có nhu cầu chuyển hóa cao như mang thai và cho con bú, cơ thể cần nhiều glucose hơn. Nếu khẩu phần không chứa carbohydrate, nhu cầu protein sẽ tăng đáng kể để cung cấp đủ nguyên liệu cho quá trình tổng hợp glucose. Điều này cho thấy yếu tố quyết định không phải là có hay không có carbohydrate, mà là khẩu phần có cung cấp đầy đủ protein chất lượng cao và cân đối các dưỡng chất thiết yếu hay không.

Tài liệu tham khảo

Blaza SE, Booles D, Burger IH: Is carbohydrate essential for pregnancy and lactation in dogs? In Burger IH, Rivers JPW, editors: Nutrition of the cat and dog, New York, 1989, Cambridge University Press
Brady LJ, Armstrong MK, Muriuri KL, and others: Influence of prolonged fasting in the dog on glucose turnover and blood
metabolites, J Nutr 107:1053–1061, 1977
Kienzle E, Meyer H: The effects of carbohydrate-free diets containing different levels of protein on reproduction in the bitch.
In Burger IH, Rivers JPW, editors: Nutrition of the dog and cat, New York, 1989, Cambridge University Press
Meyer H, Kienzle E: Dietary protein and carbohydrates: relationship to clinical disease. In Proceedings of the Purina international nutrition symposium, Orlando, Fla, 1991.
Romsos DR, Belo PS, Bennink MR, and others: Effects of dietary carbohydrate, fat and protein on growth, body composition
and blood metabolite levels in the dog, J Nutr 106:1452–1464, 1976
Romsos DR, Palmer HJ, Muiruri KL, and others: Influence of a low carbohydrate diet on performance of pregnant and lactating dogs, J Nutr 111:678–689, 1981