Quản lý dinh dưỡng sỏi struvite ở chó

Khác với mèo, đa số trường hợp sỏi struvite ở chó có liên quan đến nhiễm khuẩn đường tiết niệu, đặc biệt là các vi khuẩn sinh men urease. Vì vậy, điều trị không chỉ tập trung vào chế độ ăn mà còn phải kết hợp kiểm soát nhiễm khuẩn để ngăn ngừa tái phát.

Điều trị ban đầu

Trong hầu hết các trường hợp, phẫu thuật lấy sỏi là phương pháp điều trị được ưu tiên, đặc biệt khi:

• Sỏi gây tắc niệu quản hoặc bể thận
• Sỏi có kích thước lớn hoặc gây tắc nghẽn đường tiết niệu

Ưu điểm của phẫu thuật là:

• Loại bỏ sỏi nhanh chóng
• Giảm ngay các triệu chứng lâm sàng
• Tạo điều kiện để tập trung điều trị nhiễm khuẩn và phòng ngừa tái phát

Đối với sỏi nằm trong niệu đạo, bác sĩ thú y thường sử dụng kỹ thuật bơm rửa ngược (retrograde hydropropulsion) để đẩy sỏi trở lại bàng quang trước khi phẫu thuật hoặc áp dụng các phương pháp điều trị khác.

Hòa tan sỏi bằng chế độ ăn

Trước đây, chó mắc sỏi struvite có thể được điều trị bằng khẩu phần hòa tan sỏi (calculolytic diet) với các đặc điểm:

• Tạo nước tiểu acid
• Hàm lượng protein hạn chế
• Công thức hỗ trợ hòa tan sỏi

Việc giảm protein nhằm:

• Giảm lượng ure trong nước tiểu
• Hạn chế nguồn cơ chất cho vi khuẩn sinh men urease
• Giảm sản sinh amoniac

Tuy nhiên, hiện nay phương pháp này không còn được khuyến cáo rộng rãi, vì:

• Điều trị kháng sinh đúng phác đồ hiệu quả hơn nhiều trong việc kiểm soát vi khuẩn
• Khẩu phần protein thấp thường có độ ngon miệng kém, làm giảm khả năng chấp nhận của chó
• Phần lớn sỏi struvite ở chó chứa thêm các khoáng chất khác ngoài struvite, khiến chúng không thể hòa tan hoàn toàn chỉ bằng chế độ ăn

Hòa tan sỏi bằng dinh dưỡng đơn thuần hiện không còn là lựa chọn điều trị chính đối với đa số trường hợp sỏi struvite ở chó

Vai trò của kháng sinh

Nếu chó mắc nhiễm khuẩn đường tiết niệu, cần:

• Lựa chọn kháng sinh phù hợp dựa trên kết quả cấy vi khuẩn và kháng sinh đồ (nếu có).
• Tiếp tục điều trị 3–4 tuần sau khi sỏi đã được loại bỏ để đảm bảo loại trừ hoàn toàn tác nhân gây bệnh

Kiểm soát nhiễm khuẩn là yếu tố quan trọng nhất trong điều trị và phòng ngừa sỏi struvite ở chó

Dinh dưỡng phòng ngừa tái phát

Sau khi sỏi được loại bỏ, mục tiêu của chế độ ăn là:

• Giảm nguy cơ tái hình thành sỏi
• Hạn chế sự phát triển của vi khuẩn gây nhiễm khuẩn đường tiết niệu
• Duy trì môi trường nước tiểu không thuận lợi cho sự kết tinh struvite

Một khẩu phần duy trì nên có các đặc điểm sau:

• Tạo nước tiểu có pH khoảng 6,4–6,6
• Giảm nồng độ các thành phần tham gia hình thành sỏi struvite
• Cung cấp protein chất lượng cao với lượng đủ nhưng không dư thừa

Sau khi đã lựa chọn thức ăn phù hợp, không nên cho chó ăn thêm thức ăn khác, thực phẩm bổ sung hoặc treat vì có thể làm thay đổi pH nước tiểu và ảnh hưởng đến hiệu quả phòng ngừa

Kết luận

Ở chó, nhiễm khuẩn đường tiết niệu là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sỏi struvite, do đó việc kiểm soát nhiễm khuẩn đóng vai trò quyết định trong điều trị và phòng ngừa tái phát. Khác với mèo, hòa tan sỏi bằng chế độ ăn hiện không còn được xem là phương pháp điều trị ưu tiên, vì đa số sỏi struvite ở chó có thành phần khoáng hỗn hợp và đáp ứng kém với liệu pháp dinh dưỡng đơn thuần.

Chế độ ăn duy trì sau điều trị nên hướng đến duy trì pH nước tiểu acid (6,4–6,6), cung cấp protein chất lượng cao với lượng hợp lý và hạn chế các yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành sỏi, đồng thời kết hợp theo dõi định kỳ để phát hiện sớm nhiễm khuẩn đường tiết niệu.