Protein dư có hại không? Sự thật về chuyện cho chó mèo lớn tuổi ăn nhiều đạm

Nguyễn Hoàng Bảo Hân

Nội dung được cung cấp bởi các bác sĩ chuyên khoa

Bạn vừa đổi cho bé sang loại thức ăn ghi hàm lượng đạm cao, vì nghĩ bé lớn tuổi rồi thì cần bồi bổ nhiều hơn. Nhưng rồi lại có người bảo đạm cao hại thận, ăn nhiều đạm là gánh nặng cho cơ thể bé. Vậy rốt cuộc đạm nhiều là tốt hay là hại?

Câu trả lời không nằm ở hai thái cực đó. Nó nằm ở chỗ bạn hiểu chữ dư theo nghĩa nào.

Lo lắng về đạm: ai cũng từng nghe, ít người nói rõ

Trong cộng đồng nuôi chó mèo, có hai luồng lời khuyên gần như trái ngược nhau. Một bên nói thú cưng lớn tuổi cần nhiều đạm hơn để giữ cơ. Một bên nói đạm cao làm thận làm việc nhiều hơn, nên phải hạn chế. Người nuôi đứng giữa, nghe bên nào cũng thấy có lý, và thường chọn cách an toàn theo cảm tính: hoặc bồi bổ thật nhiều, hoặc cắt giảm cho chắc.

Cả hai cách làm theo cảm tính đều có thể chệch. Để hiểu đúng, cần tách bạch một điều mà ít ai nói rõ: đạm dư thật sự và nỗi lo đạm thừa là hai chuyện khác nhau hoàn toàn.

Hai cách hiểu sai phổ biến cần gỡ

Quan niệm thứ nhất: đạm càng cao càng bổ, cho bé lớn tuổi ăn càng nhiều đạm càng tốt. Điều này đúng một phần. Thú cưng lớn tuổi đúng là cần đủ đạm chất lượng để chống mất cơ. Nhưng đủ không đồng nghĩa với càng nhiều càng tốt. Vượt qua mức cơ thể cần, phần đạm thừa không tự biến thành cơ bắp.

Quan niệm thứ hai: đạm cao gây hại thận, nên thú cưng lớn tuổi phải ăn ít đạm để bảo vệ thận. Điều này cũng đúng một phần, nhưng đúng trong một bối cảnh hẹp mà nhiều người áp dụng nhầm cho mọi trường hợp. Với một bé khỏe mạnh, thận còn tốt, việc cắt đạm phòng ngừa không bảo vệ được gì, mà còn đẩy nhanh quá trình mất cơ.

Không phải đạm nhiều hay ít, mà là đạm có phù hợp với cơ thể của bé hay không.

Đạm dư thật sự là gì, và cơ thể bé xử lý ra sao

Cơ thể chó và mèo không có kho dự trữ đạm theo kiểu tích mỡ. Khi lượng đạm ăn vào vượt quá nhu cầu xây dựng và sửa chữa cơ thể, phần dư sẽ được chuyển hóa. Gan tách phần chứa nitơ ra để tạo thành urê, và thận đảm nhận việc lọc urê đó để thải ra ngoài qua nước tiểu. Phần khung còn lại của đạm được dùng làm năng lượng hoặc chuyển thành mỡ tích trữ.

Ở một bé khỏe mạnh, đây là quá trình bình thường, cơ thể xử lý được. Nhưng khi đạm vào nhiều hơn nhu cầu một cách thường xuyên và kéo dài, có vài tác động đáng lưu ý ở thú cưng lớn tuổi.

Gánh nặng lọc thải tăng lên

Thận lớn tuổi không còn dự trữ chức năng dồi dào như thời trẻ. Với bé thận còn khỏe, ăn nhiều đạm không gây bệnh thận. Đây là điểm nhiều người hiểu nhầm. Nhưng với bé đã có bệnh thận mạn, việc lọc lượng urê lớn liên tục thực sự là gánh nặng, và lúc này việc điều chỉnh đạm theo chỉ dẫn bác sĩ thú y là cần thiết. Sự khác biệt nằm ở chỗ thận của bé đang ở tình trạng nào, không nằm ở con số đạm trên bao bì.

Đạm thừa dễ thành mỡ thừa

Thú cưng lớn tuổi vận động ít hơn, đốt năng lượng chậm hơn. Phần đạm dư không dùng hết sẽ chuyển thành năng lượng, và nếu năng lượng đó cũng dư thì tích thành mỡ. Béo phì ở bé lớn tuổi không chỉ là chuyện vóc dáng. Nó làm nặng thêm khớp đang yếu, tăng nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa. Cho ăn nhiều đạm với hy vọng bồi bổ, nhưng kết quả lại là tăng cân, là tình huống không hiếm gặp.

Đắt tiền nhưng không thêm lợi ích

Đạm là thành phần đắt nhất trong thức ăn cho thú cưng. Khi bé đã nhận đủ lượng đạm chất lượng cần thiết, phần vượt thêm không mang lại lợi ích sức khỏe tương ứng với chi phí. Bạn trả tiền cho phần đạm mà cơ thể bé chỉ chuyển hóa rồi thải bỏ. Hiểu điều này giúp bạn chọn thức ăn theo nhu cầu thật, không theo con số đạm lớn nhất trên kệ.

Vậy thế nào là đủ, không thiếu cũng không dư

Điểm mấu chốt không phải là tổng lượng đạm, mà là chất lượng đạm và sự phù hợp với từng bé. Đạm từ nguồn động vật dễ tiêu, có giá trị sinh học cao, giúp cơ thể bé hấp thu hiệu quả từ một lượng vừa phải. Đạm chất lượng thấp buộc bé phải ăn nhiều hơn để có cùng giá trị, và chính điều đó tạo ra phần thải bỏ không cần thiết.

Theo các tiêu chuẩn dinh dưỡng được công nhận như AAFCO và FEDIAF, mèo lớn tuổi cần mức đạm tối thiểu khoảng 32% tính theo vật chất khô, chó lớn tuổi cần khoảng 25% trở lên tùy tình trạng. Đây là ngưỡng tham chiếu, không phải con số áp dụng máy móc cho mọi bé. Bé có bệnh nền, đặc biệt là bệnh thận hoặc gan, cần mức điều chỉnh riêng theo chỉ dẫn bác sĩ thú y, không tự tăng hay giảm theo cảm tính.

Bạn có thể làm gì ngay hôm nay

Nhìn vào chất lượng nguồn đạm trước khi nhìn vào con số phần trăm. Ưu tiên thức ăn ghi rõ nguồn đạm động vật cụ thể như thịt gà, cá, thay vì chỉ ghi chung chung là đạm động vật hoặc phụ phẩm.
Theo dõi cân nặng và vóc dáng của bé mỗi tháng. Nếu bé tăng cân dù ăn đúng khẩu phần, có thể năng lượng và đạm đang dư so với mức vận động giảm đi của bé.
Với bé trên bảy tuổi (chó) hoặc tám tuổi (mèo), nên kiểm tra chức năng thận định kỳ mỗi năm một lần. Mục đích không phải để cắt đạm phòng ngừa, mà để có dữ liệu thật làm căn cứ điều chỉnh khi cần.
Không tự ý đổi sang thức ăn đạm rất cao chỉ vì nghĩ lớn tuổi cần bồi bổ. Đủ và đúng quan trọng hơn nhiều.

Yêu đúng cách là cho ăn đúng nhu cầu

Với chó mèo lớn tuổi, đạm không phải thứ càng nhiều càng tốt, cũng không phải thứ cần cắt giảm vì lo xa. Điều bé cần là đạm chất lượng, ở mức phù hợp với tình trạng sức khỏe và mức vận động của riêng bé. Hiểu được điều đó, bạn không còn phải dao động giữa hai luồng lời khuyên trái ngược nữa.

Bé nhà bạn năm nay bao nhiêu tuổi, và bạn đang chọn thức ăn cho bé dựa vào tiêu chí nào: con số đạm trên bao bì hay nguồn đạm bên trong? Chia sẻ bên dưới để cùng trao đổi nhé.