Mèo có cần carbohydrate không? Hiểu đúng về cách mèo tạo glucose mà không phụ thuộc vào tinh bột

Nếu từng tìm hiểu về dinh dưỡng mèo, bạn có lẽ đã nghe câu: “Mèo không cần carbohydrate.” Điều này đúng, nhưng chưa đầy đủ.

Thực tế, điều mèo cần là glucose, chứ không nhất thiết phải lấy glucose từ carbohydrate trong thức ăn. Đây là một điểm khác biệt quan trọng giữa mèo và nhiều loài động vật ăn tạp như chó hay con người.

Mèo vẫn cần glucose mỗi ngày

Glucose là nguồn năng lượng quan trọng cho nhiều mô trong cơ thể, đặc biệt là:

• Não bộ.
• Hồng cầu.
• Một số tế bào miễn dịch.
• Thai nhi và tuyến vú trong giai đoạn mang thai, cho con bú.

Điều đặc biệt là mèo có thể tự tạo glucose ngay cả khi khẩu phần không chứa carbohydrate.

Gan mèo luôn hoạt động để tạo glucose

Ở hầu hết động vật ăn tạp, quá trình tân tạo đường (gluconeogenesis) chỉ tăng mạnh khi cơ thể nhịn ăn hoặc khi lượng carbohydrate từ thức ăn đã được sử dụng hết. Ngược lại, ở mèo, quá trình này diễn ra liên tục suốt cả ngày, kể cả sau khi ăn.

Nguồn nguyên liệu chính không phải tinh bột mà là axit amin từ protein.

Điều này phản ánh quá trình tiến hóa của mèo như một động vật ăn thịt bắt buộc (obligate carnivore). Trong tự nhiên, khẩu phần của mèo chủ yếu là con mồi giàu protein và chất béo, nhưng chứa rất ít carbohydrate.

Protein không chỉ để xây dựng cơ bắp

Ở người hoặc chó, protein chủ yếu được sử dụng để

• Xây dựng cơ bắp
• Tổng hợp enzyme
• Sửa chữa mô

Ở mèo, protein còn đảm nhận thêm một vai trò rất quan trọng:

Cung cấp nguyên liệu để gan liên tục tổng hợp glucose.

Các axit amin như alanine, glycine, serine sau khi được hấp thu sẽ được chuyển thành glucose nhằm duy trì đường huyết ổn định. Đó là lý do mèo luôn có nhu cầu protein cao hơn chó.

Gan mèo xử lý carbohydrate khác với chó

Sau khi glucose được hấp thu, gan cần chuyển glucose thành glucose-6-phosphate để sử dụng hoặc dự trữ.

Ở chó và nhiều loài ăn tạp, enzyme glucokinase hoạt động rất mạnh sau bữa ăn, giúp xử lý nhanh lượng glucose tăng cao.

Trong khi đó, ở mèo:

• Hoạt tính glucokinase rất thấp.
• Không tăng lên đáng kể ngay cả khi ăn nhiều carbohydrate.
• Hoạt tính enzyme tổng hợp glycogen tại gan cũng thấp hơn.

Điều này khiến mèo không thích nghi để xử lý một lượng lớn carbohydrate trong thời gian ngắn như con người hoặc chó.

Thay vào đó, cơ thể mèo được thiết kế để nhận glucose từ quá trình tân tạo đường diễn ra liên tục.

Điều này có nghĩa mèo không được ăn carbohydrate?

Không.

Điều quan trọng cần hiểu là:

“Không có nhu cầu dinh dưỡng bắt buộc” không đồng nghĩa với “không được ăn”.

Nhiều loại thức ăn thương mại vẫn chứa carbohydrate từ gạo, ngô, khoai tây hoặc các loại ngũ cốc. Nếu được chế biến đúng cách, phần lớn carbohydrate này vẫn được mèo tiêu hóa và hấp thu. Điều cần quan tâm hơn là:

• Tổng lượng carbohydrate có phù hợp hay không,
• Khẩu phần có cung cấp đủ protein động vật chất lượng cao hay không,
• Năng lượng của khẩu phần có cân đối với nhu cầu của mèo hay không

Vì sao khẩu phần giàu protein vẫn rất quan trọng?

Do mèo luôn sử dụng axit amin để tạo glucose nên khi khẩu phần thiếu protein:

• Cơ thể phải huy động protein từ cơ bắp
• Nguy cơ mất khối cơ tăng lên
• Khả năng phục hồi giảm
• Sức khỏe tổng thể bị ảnh hưởng

Đây là lý do các tổ chức dinh dưỡng như AAFCO và FEDIAF đều khuyến nghị mèo cần hàm lượng protein cao hơn chó, đặc biệt ở mèo trưởng thành, mèo lớn tuổi hoặc trong giai đoạn hồi phục sau bệnh.

Kết luận

Mèo không phụ thuộc vào carbohydrate để duy trì đường huyết vì gan của chúng có khả năng tân tạo glucose liên tục từ protein. Đây là một đặc điểm tiến hóa quan trọng của loài ăn thịt bắt buộc.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa carbohydrate là “độc” hay phải loại bỏ hoàn toàn khỏi khẩu phần. Một khẩu phần phù hợp cho mèo vẫn cần được xây dựng dựa trên protein động vật chất lượng cao, cung cấp đầy đủ năng lượng, vitamin và khoáng chất, trong khi lượng carbohydrate nên ở mức hợp lý để phù hợp với sinh lý chuyển hóa đặc trưng của loài.

Tài liệu tham khảo

1. Beliveau GP, Freedland RA: Metabolism of serine, glycine and threonine in isolated cat hepatocytes (Felis domestica), Comp Biochem
   Physiol 71B:13–18, 1982.
2. Kettlehut IC, Foss MC, Migliorini RH: Glucose homeostasis in a carnivorous animal (cat) and in rats fed a high-protein diet,
   Am J Physiol 239:R115–R121, 1978.
3. Rogers QR, Morris JG, Freedland RA: Lack of hepatic enzymatic adaptation to low and high levels of dietary protein in the adult
   cat, Enzyme 22:348–356, 1977.
4. Cowey CB, Cooke DJ, Maty AJ, Adron JW: Effects of quantity and quality of dietary protein on certain enzyme activities of
   rainbow trout, J Nutr 111:336–345, 1981.
5. Migliorini RH, Linder C, Moura JL, and others: Gluconeogenesis in a carnivorous bird (black vulture), Am J Physiol 225: 1389–1392, 1973.
6. Morris JG, Rogers QR: Metabolic basis for some of the nutritional peculiarities of the cat, J Small Anim Pract 23:599–613, 1982.
7. Ballard FJ: Glucose utilization in mammalian liver, Comp Biochem Physiol 14:437–443, 1965.
8. Washizu T, Tanaka A, Sako T, and others: Comparison of the activities of enzymes related to glycolysis and gluconeogenesis in the
   liver of dogs and cats, Res Vet Sci 67:203–204, 1999.
9. Zoran DL: The carnivore connection to nutrition in cats, J Am Vet Med Assoc 221:1559–1567, 2002.
10. Morris JG, Trudell J, Pencovic T: Carbohydrate digestion by the domestic cat (Felis catus), Br J Nutr 37:365–373, 1977.
11. Kienzle E: Carbohydrate metabolism in the cat. 1. Activity of amylase in the gastrointestinal tract of the cat, J Anim Physiol Anim
    Nutr 69:92–101, 1994.
12. Kienzle E: Carbohydrate metabolism in the cat. 2. Digestion of starch, J Anim Physiol Anim Nutr 69:102–114, 1994.
    Carbohydrate Metabolism 79
13. De Wilde RO, Jansen T: The use of different sources of raw and heated starch in the ration of weaned kittens. In Burger IH, Rivers
    JPW, editors: Nutrition of the cat and dog, New York, 1989, Cambridge University Press.